İş ilişkisinin sona ermesi: fesih, karşılıklı sona erdirme ve haklar
Önerilen sıradaki adımlar: 9
1. Önce iş ilişkisinin nasıl sona erdiğini belirleyin
Çalışanın feshi, işveren feshi, karşılıklı sona erdirme anlaşması ve belirli süreli sözleşmenin kendiliğinden sona ermesini ayırın. Ayrıca iş ilişkinizin özel hukuka tabi olup olmadığını kontrol edin; kamu hukuku kapsamındaki istihdam için özel kurallar geçerli olabilir. Sona erme türü hangi sürelerin, korumaların ve sonraki adımların önemli olduğunu belirler.
Kendiniz feshetmeden veya bir anlaşma imzalamadan önce; fesih zaten alındıysa hemen.
İş sözleşmesini, geçerli GAV/NAV’ı ve resmi SECO bilgilerini kontrol edin; bildirimin kendisi sözleşme tarafları arasında yapılır.
İş sözleşmesi, geçerli GAV/NAV, alınan fesih veya karşılıklı sona erdirme anlaşması taslağı ve istenen/belirtilen bitiş tarihi.
Özel hukuk iş sözleşmelerinde, sözleşme, GAV veya NAV yazılı şekil aramıyorsa fesih kural olarak sözlü de yapılabilir; SECO ispat açısından yazılı şekli önerir.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
2. Fesih süresini ve doğru bitiş tarihini kontrol edin
Olağan fesihte sonraki adım olarak geçerli fesih süresini ve sona erme tarihini kontrol edin. Deneme süresinden sonra yasal süreler kural olarak 1. hizmet yılında 1 ay, 2 ay 2. ile 9. hizmet yıllarında ve 3 ay 10. hizmet yılından itibaren geçerlidir ve normalde ay sonuna kadardır; yazılı anlaşma, NAV veya GAV izin verilen farklılıklar öngörebilir. Bu nedenle her zaman fiilen iş ilişkinize uygulanan kural belirleyicidir.
Fesih bildiriminden önce veya fesih alındıktan hemen sonra.
İş sözleşmesini ve varsa GAV/NAV’ı kontrol edin; yasal temel kurallar resmi SECO bilgilerinde yer alır.
İş ilişkisinin başlangıç tarihi, fesih bildiriminin alındığı tarih, iş sözleşmesi ve geçerli GAV/NAV kuralları.
Fesih bildiriminin alındığı tarih belirleyicidir, yalnızca gönderim tarihi değil. Deneme süresi ve özel koruma süreleri hesabı değiştirebilir.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
3. İşveren feshi varsa koruma sürelerini ve kötüye kullanılan feshi hemen kontrol edin
Yalnızca sizin için geçerliyse: İşveren feshettiğinde veya feshi geçersiz/kötüye kullanılmış olarak görüyorsanız.
İşveren iş sözleşmenizi feshettiyse, yasal bir koruma süresinin veya kötüye kullanılan fesih nedeninin geçerli olup olamayacağını hemen kontrol edin. Kötüye kullanılan fesih için tazminat talep etmek üzere fesih süresi sona ermeden önce işverene yazılı itiraz etmelisiniz; dava daha sonra iş ilişkisinin sona ermesinden itibaren en geç 180 gün içinde yetkili mahkemeye açılmalıdır.
İşverenin fesih bildirimini aldıktan hemen sonra; bu süreleri nihai bordroya kadar ertelemeyin.
Önce işverenin fesih bildirimini ve belgeleri inceleyin; uyuşmazlık halinde yetkili hukuk mahkemesine başvurun. Kesin mahkeme yetkisi somut iş ilişkisine ve yargı yeri kurallarına bağlıdır.
Fesih yazısı, iş sözleşmesi/GAV veya NAV, ilgili yazışmalar ve duruma göre hastalık, kaza, hamilelik, hizmet yükümlülükleri veya iddia edilen kötüye kullanım nedenine ilişkin kanıtlar.
Koruma süreleri her sona erme türünde aynı şekilde uygulanmaz. Bu adım özellikle işveren feshi bakımından önemlidir; emin değilseniz erken aşamada nitelikli hukuki danışmanlık alın.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
4. İş sona ermeden önce kalan izni netleştirin
Fesih süresi boyunca kullanılmamış iznin nasıl ele alınacağını işverenle netleştirin. İzin mümkün olduğunda fesih süresi içinde fiilen kullanılmalıdır; iznin kullanılması mı yoksa istisnai olarak ödenmesi mi gerektiği özellikle kimin feshettiğine, fesih süresinin uzunluğuna ve kalan izin günlerine bağlıdır.
Bitiş tarihi belli olur olmaz, son iş gününden önce.
İşveren/HR ile; uyuşmazlıklar iş hukuku kurallarına tabidir ve mahkeme açıklaması gerekebilir.
Güncel izin bakiyesi, daha önce onaylanmış izin ve fesih süresi/bitiş tarihi.
İşveren her durumda kalan izni kısa sürede tek taraflı olarak kullandıramaz; işveren feshi halinde çalışanın yeni iş araması da dikkate alınmalıdır.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
5. Son maaşı, fazla mesaiyi ve açık hakları kontrol edin
Çalışma süresi ve ücret kayıtlarınızı son hesap dökümüyle karşılaştırın. Sözleşmedeki çalışma süresini aşan saatlerin (Überstunden) karşılığı yazılı anlaşma, toplu iş sözleşmesi veya standart iş sözleşmesiyle farklı düzenlenebilir. Yasal azami çalışma süresini aşan saatler (Überzeit) ise ayrı kurallara tabidir; kanunen ödenmesi gereken karşılık sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz. Ödenmemiş ücretleri ve farkları son hesap dökümünden önce veya aldıktan hemen sonra netleştirin.
Belgelerinizi son iş gününden önce güvenceye alın; nihai bordroyu aldıktan hemen sonra kontrol edin.
İşveren/HR veya bordro birimi; uyuşmazlık halinde uygun yetkili iş hukuku danışma veya yargı makamları.
Maaş bordroları, kendi hukuka uygun çalışma süresi kayıtlarınız, iş sözleşmesi, GAV/NAV ve fazla mesai/ek ödemelere ilişkin anlaşmalar.
Lili ipucu: son erişim gününüzden önce kendi hukuka uygun çalışma süresi, ücret ve işten ayrılma belgelerinizi kaydedin. Bu pratik belge saklamadır, ek bir yasal yükümlülük değildir.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
6. İş ilişkisi sona erdikten sonra kaza sigortasında boşluk kalmamasını sağlayın
Yalnızca sizin için geçerliyse: İş ilişkisi sona erdikten sonra kesintisiz yeni ve tam bir kaza sigortası başlamıyorsa ve daha önce UVG kapsamında iş dışı kazalara karşı sigortalıysanız.
Önceki işvereninizde haftada en az 8 saat çalıştıysanız, kural olarak iş dışı kazalara karşı da sigortalıydınız. Bu teminat, en az yarım ücret alma hakkınızın sona erdiği günü izleyen 31. günde sona erer. Sonrasında yeni bir UVG kaza sigortasının devreye girip girmediğini zamanında kontrol edin; aksi halde zorunlu sağlık sigortanız üzerinden kaza teminatını sağlamanız veya Abredeversicherung ile iş dışı kaza teminatını altı aya kadar uzatmanız gerekir.
31 günlük ek teminat süresi dolmadan önce; Abredeversicherung, mevcut iş dışı kaza teminatı hâlâ yürürlükteyken yaptırılmalıdır.
Abredeversicherung için önceki kaza sigortacınıza ve/veya zorunlu sağlık sigortasındaki kaza teminatı için sağlık sigortanıza başvurun.
Ücret hakkının sona erdiği tarih, önceki kaza sigortacınızın bilgileri, varsa yeni iş veya yeni UVG teminatına ilişkin kanıt ve sağlık sigortası bilgileriniz.
Aynı işverende haftada 8 saatten az çalıştıysanız, bu iş üzerinden kural olarak iş dışı kaza sigortanız yoktur. İşsizlik ödeneğine hak kazanan işsizler kural olarak zorunlu kaza sigortası kapsamındadır; bu nedenle aynı riski iki kez sigortalamak yerine işten sonra fiilen hangi teminatın devam ettiğini kontrol edin.
Resmî kaynak: Federal Halk Sağlığı Dairesi
7. Çalışma belgenizi isteyin ve kontrol edin
Henüz almadıysanız en geç iş ilişkisinin sonu civarında çalışma belgesi isteyin. OR m. 330a uyarınca çalışanlar her zaman belge talep edebilir; çalışanın talebiyle yalnızca iş ilişkisinin türü ve süresiyle sınırlı olabilir, tam belge ise performans ve davranışı da kapsar. Bilgilerin tam ve maddi olarak doğru olup olmadığını kontrol edin.
En geç iş ilişkisinin sonu civarında; hak daha sonra da önemini koruyabilir.
İşveren/HR bölümünde.
Belge için kısa bir talep ve kontrol sırasında görev unvanı, görevler, süre ve ilgili önceki ara belgeler.
Çalışma belgesi gerçeğe uygun olmalı ve yanıltıcı kodlar içermemelidir. Tutarsızlık varsa önce işverenden düzeltme isteyin.
Resmî kaynak: Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO)
8. İşten ayrıldıktan sonra emeklilik birikiminizin aktarılmasını sağlayın
İşten ayrılırken emeklilik fonundan da çıkıyorsanız korunan birikiminizin (Freizügigkeitsleistung) nereye aktarılacağını netleştirin. Doğrudan yeni bir işe geçtiğinizde birikim yeni işverenin emeklilik fonuna aktarılır. Hemen başka sigortalı bir işe başlamıyorsanız birikimi koruyan bir kurum (Freizügigkeitseinrichtung) seçin ve eski fonunuza aktarım bilgilerini bildirin.
Önceki emeklilik fonundan ayrılmadan önce veya hemen sonra.
Eski emeklilik fonunuz ile yeni işverenin fonu veya birikiminizi korumak için seçtiğiniz kurum.
Eski fonun bilgileri ve yeni fonun ya da birikimi korumak için seçilen hesabın veya poliçenin bilgileri.
Talimat vermezseniz eski fonunuz, birikiminizi faiziyle birlikte fondan ayrıldıktan en erken altı ay, en geç iki yıl sonra Stiftung Auffangeinrichtung BVG kurumuna aktarmak zorundadır. Yeni bir emeklilik fonunuz yoksa birikiminizi koruyan kurumu (Freizügigkeitseinrichtung) zamanında seçin ve eski fonunuza aktarım bilgilerini bildirin.
Resmî kaynak: Federal Sosyal Sigortalar Dairesi
9. İşsizlik yaklaşıyorsa RAV’a erken kaydolun
İş ilişkisi bittikten sonra yeni bir iş yoksa, iş bulma hizmeti için Bölgesel İstihdam Merkezine (RAV) mümkün olduğunca erken kaydolun. İşsizlik sigortası ödeneği talep ettiğiniz ilk gün en geç kayıt olmanız gerekir. Kayıttan sonra iş bulma ve — talep ediyorsanız — işsizlik ödeneği için sonraki adımları izleyin.
Bitiş tarihi belli olur olmaz; işsizlik sigortası ödeneği talep ettiğiniz ilk gün en geç.
Job-Room’daki “İş bulma hizmetine kayıt (RAV)” eService üzerinden çevrim içi veya ikamet yerinizden sorumlu RAV’da şahsen.
AHV sigorta numarası (AHV kartınızda veya sağlık sigortası kartınızda bulunur). Kayıt/ilk görüşme için istenen kişisel bilgiler ve belgeler; talep edilirse işveren belgesi ve işsizlik ödeneği için diğer belgeler.
Yetkili RAV ikamet yerinize göre belirlenir. Bildirim süresi içinde iş aramaya başlayın ve başvurularınızın belgelerini saklayın.
Resmî kaynak: arbeit.swiss / SECO

